Pokojowy Nobel 2025 - Maria Corina Machado, wenezuelska opozycjonistka

Jako liderka ruchu demokratycznego w Wenezueli, Maria Corina Machado jest jednym z najbardziej niezwykłych przykładów odwagi cywilnej w Ameryce Łacińskiej w ostatnich latach.

Pani Machado odegrała kluczową rolę jako postać jednocząca niegdyś głęboko podzieloną opozycję - opozycję, która odnalazła wspólny grunt w postulacie wolnych wyborów i reprezentatywnego rządu. Właśnie to stanowi sedno demokracji: naszą wspólną gotowość do obrony zasad rządów ludu, mimo że się różnimy. W czasach, gdy demokracja jest zagrożona, obrona tej wspólnej podstawy jest ważniejsza niż kiedykolwiek.

Wenezuela przekształciła się z kraju stosunkowo demokratycznego i zamożnego w brutalne, autorytarne państwo pogrążone w kryzysie humanitarnym i gospodarczym. Większość Wenezuelczyków żyje w głębokim , podczas gdy nieliczni na szczytach władzy bogacą się. Przemoc aparatu państwowego jest skierowana przeciwko własnym obywatelom. Z kraju wyjechało już niemal 8 milionów osób. Opozycja była systematycznie tłumiona poprzez fałszowanie wyborów, procesy sądowe i więzienia.

Przed wyborami w 2024 roku pani Machado była kandydatką opozycji na urząd prezydenta, jednak reżim zablokował jej kandydaturę. Wówczas poparła przedstawiciela innej partii, Edmundo Gonzáleza Urrutię, w wyborach. Setki tysięcy wolontariuszy zmobilizowało się ponad podziałami politycznymi. Zostali oni przeszkoleni jako obserwatorzy wyborów, by zapewnić ich przejrzystość i uczciwość. Pomimo ryzyka prześladowań, aresztowań i tortur, obywatele w całym kraju pilnowali lokali wyborczych. Dopilnowali, by ostateczne wyniki zostały udokumentowane, zanim reżim zdołałby zniszczyć karty do głosowania i sfałszować wyniki.

Wysiłki zjednoczonej opozycji - zarówno przed wyborami, jak i w ich trakcie - były innowacyjne, odważne, pokojowe i demokratyczne. Opozycja uzyskała międzynarodowe wsparcie, gdy jej przywódcy upublicznili wyniki głosowania zebrane z okręgów wyborczych w całym kraju, pokazując, że opozycja odniosła wyraźne zwycięstwo. Jednak reżim odmówił uznania wyników wyborów i utrzymał się przy władzy.

Demokracja jest warunkiem trwałego pokoju. Żyjemy jednak w świecie, w którym demokracja się cofa, a coraz więcej reżimów autorytarnych podważa normy i ucieka się do przemocy. Sztywne trzymanie się władzy przez wenezuelski reżim i jego represje wobec ludności nie są zjawiskiem odosobnionym. Widzimy podobne tendencje na całym świecie: nadużywanie prawa przez rządzących, uciszanie wolnych mediów, więzienie krytyków i spychanie społeczeństw w stronę autorytaryzmu i militaryzacji. W 2024 roku odbyło się więcej wyborów niż kiedykolwiek wcześniej, ale coraz mniej z nich było wolnych i uczciwych.

W swojej długiej historii Norweski Komitet Noblowski wielokrotnie wyróżniał odważne kobiety i odważnych mężczyzn, którzy przeciwstawiali się represjom, nieśli nadzieję wolności w celach więziennych, na ulicach i placach, oraz dowodzili swoim działaniem, że pokojowy opór może zmieniać świat. W ostatnim roku pani Machado została zmuszona do życia w ukryciu. Pomimo poważnych gróźb wobec jej życia, pozostała w kraju - decyzja ta zainspirowała miliony ludzi.

Kiedy autokraci przejmują władzę, kluczowe jest, by dostrzegać odważnych obrońców wolności, którzy powstają i stawiają opór. Demokracja zależy od ludzi, którzy odmawiają milczenia, którzy mają odwagę działać mimo ogromnego ryzyka i przypominają nam, że wolność nigdy nie może być uznana za daną - musi być zawsze broniona: słowem, odwagą i determinacją.

Maria Corina Machado spełnia wszystkie trzy kryteria określone w testamencie Alfreda Nobla dotyczące wyboru laureata Pokojowej Nagrody Nobla. Zjednoczyła opozycję w swoim kraju. Nigdy nie ustąpiła w sprzeciwie wobec militaryzacji społeczeństwa wenezuelskiego. Pozostała niezłomna w poparciu dla pokojowego przejścia do demokracji.

Maria Corina Machado pokazała, że narzędzia demokracji są również narzędziami pokoju. Uosabia nadzieję na inną przyszłość - taką, w której podstawowe prawa obywateli są chronione, a ich głosy słyszane. W tej przyszłości ludzie wreszcie będą mogli żyć w pokoju.